De geschiedenis van de BNRA

door G.J. de Boer

De Benelux Nautical Research Association is ontstaan uit de behoefte die door een aantal enthousiaste scheepvaartliefhebbers werd gevoeld om in de regio Amsterdam een organisatie in het leven te roepen die  bijeenkomsten kon faciliteren. Dit streven viel samen met de plannen van het College Zeemanshoop om naar een nieuwe locatie te verhuizen en de leeszaal/bibliotheek te moderniseren. Het paste ook in het beleid van het bestuur om het al 185 jaar bestaande KCZ nieuwe activiteit en op maritiem gebied te ontplooien.

Besloten werd voortaan elke derde woensdag van de maand vanaf 13.00 uur bijeen te komen, terwijl meestal aan het eind van de middag (voor eigen rekening) een nabijgelegen restaurant wordt bezocht. De deelnemers worden lid van het KCZ zodat er geen nieuwe vereniging opgericht behoefde te worden. Als naam voor de groep werd gekozen BNRA, dat staat voor Benelux Nautical Research Association als onderdeel van het KCZ. Om de verbinding met KCZ te waarborgen is in de BNRA minstens één KCZ-bestuurslid vertegenwoordigd.

De BNRA is afgeleid van Belgian Nautical Research Association, die op 8 oktober 1949 in Brussel werd opgericht door Paul E.R. Scarceriaux met het doel scheepvaartvrienden die zich ook met het verzamelen van maritiem documentatiemateriaal in de ruimste zin bezighielden, zowel in België als in het buitenland, te verenigen.

Paul Scarceriaux werd geboren op 19 oktober 1903. Oorspronkelijk was hij technisch medewerker bij Bell Telephone, maar in het begin van de jaren vijftig ging hij werken bij de documentatiedienst van de CMB. Bij oprichting waren er 21 leden, maar dat zou snel gaan groeien. De vereniging groeide uit tot een minder bekende continentale tegenhanger van de WSS en Marine News. In december 1949 verscheen het eerste bulletin, The Belgian Shiplover (TBS), een eenvoudig gestencilde uitgave van 3 pagina's in folioformaat (33 x 21,5 cm).

De eerste jaargangen waren in de Franse taal met artikelen over de internationale koopvaardij en marine, zowel historisch als eigentijds. Per jaar verschenen tien bladen. Eind 1951 treffen we het eerste artikel aan van L.J. von Münching met de titel: Operation de Croiseurs Auxiliaires Japonais pendant la WW II (inzet van Japanse hulpkruisers tijdens de Tweede Wereldoorlog). In het tweede jaargang werden ook de eerste schepenlijsten (in het Engels) opgenomen. In de latere jaren komen we ook bijdragen (schepenlijsten) tegen van F.G.E. Moll, J.A. Ideler, H.J. Corver en R. Kleyn.

Bekende maritieme schrijvers waren vaste medewerkers van de TBS zoals A. Kludas, R. Hackman, E. Groner, F.O. Braynard, R. Boman, F. van Otterdijk, H. Pedersen, N.R.P. Bronsor, D. Jung, M. Maass en Wim Schell. Het onverwachtse overlijden van Paul Scarceriaux op 17 maart 1975 betekende het einde van het ongekende succes van dit toch wel merkwaardige genootschap van gevorderde shiplovers en professionals. Het was vooral de verdienste van Paul S. dat de BNRA de efficiënte internationale vereniging van maritieme amateur historici tot heden is geworden. Zonder te overdrijven mag de inhoud van de 156 verschenen nummers van TBS worden beschouwd als één van de belangrijkste referentiewerken die tot dusver in de literatuur over oorlogs- en koopvaardijschepen zijn verschenen. De sleutel van het succes van de BNRA was PS die vanaf 1957 de van oorsprong Belgische BNRA omvormt tot een internationale vereniging zoals eerder omschreven. Hij spoorde de leden aan zo veel mogelijk bijdragen te leveren voor de TBS. Per brief of per telefoon onderhield hij contacten met alle leden alsof het zijn persoonlijke vrienden waren. Bij hem thuis in Brussel waren scheepvaartvrienden altijd welkom en zij werden gastvrij ontvangen door Paul's echtgenote, Yvonne. Zij beiden waren als het ware het hart van de BNRA. 

Wat Paul en zijn vrienden in 25 jaar van het bestaan van de BNRA bereikten - in de schaarse vrije tijd en zonder computer - kan worden afgeleid van de volgende getallen. Van de ongeveer 350 BNRA-leden uit 24 landen was of werd ongeveer eenderde maritiem auteur. In de 156 nummers met in totaal 10.542 pagina's, werden in de TBS niet minder dan 748 schepenlijsten van 45 verschillende landen gepubliceerd, meestal lijsten van rederijen met complete levensloop van elk schip. Al deze werkstukken kunnen worden beschouwd als pionierswerk en worden zelfs vandaag nog steeds gebruikt als een van de belangrijkste bronnen op zijn minst door de vele vroegere TBS-medewerkers wanneer zij nu hun eigen vele standaardwerken schrijven. Het wegvallen van zo een unieke bron van maritieme informatie bleek een groot gemis. Enkele jaren zijn pogingen ondernomen om een uitgave in bijna dezelfde vorm voort te zetten. De meest bekende zijn Strandgut (voornamelijk Duits, soms Engels) en Nautibel (Engelstalig). Eenvoudig gebruikte bladen op A4-formaat in kleine oplagen, maar wel boordevol interessante documentatie.

Strandgut verscheen vanaf 1 januari 1983 op initiatief van Reinhart Schmalzkopf in Cuxhaven.

Aan nr. 1 (180 pagina's) werkten o.a. mee Gert-Uwe Detlefsen, Harald Kunick en Alfred Schneider. Reden om deze uitgave te beginnen was het steeds meer ontbreken van informatie over de geschiedenis van met name de Duitse koopvaardij. Na het verdwijnen van The Belgian Shiplover was er een grote leemte ontstaan en die werd nog groter toen Schiffahrt International vanaf 1982 geen lijsten meer publiceerde. Vanaf toen bestond er geen publicatie meer waarin in compacte vorm bijzonderheden en feiten, rederij- en werflijsten en scheepsbiografieen werden opgenomen. De naam Strandgut (voorwerpen die aanspoelen en die langs de vloedlijn worden gevonden), met als subtitle Materialen zur Schiffahrtsgeschichte, werd gekozen om aan te geven dat er van alles op maritiem gebied zou worden gepubliceerd en dat de verschijning op onregelmatige basis zou plaatsvinden. Standgut verschijnt nog steeds (in juli 2008 nummer 66), maar het wordt wel steeds moeilijker. Vele vaste en bekwame medewerkers zijn in de loop der jaren overleden en er is te weinig opvolging.

Maurice Voss in Welkenraedt begon in december 1984 met de uitgave en verspreiden van Vragen en Antwoorden. Het bestond uit slechts vijf A4-tjes met nieuws van de Belgische koopvaardij en marine, vlootlijsten en vragen. Er bleek voldoende belangstelling te bestaan en vanaf februari 1985 verscheen eens per kwartaal de uitgave als Nautibel nummer 1 met een pentekening van een Belgisch schip op de voorplaat. Later is de pentekening vervangen door een foto. Het blad werd snel dikker (60 pagina's) en in de loop van dat jaar werden ook foto's gepubliceerd. Nautibel werd gemaakt door een (te) kleine groep en een kwartaaluitgave was niet meer vol te houden. De verschijning werd steeds onregelmatiger en na 15 jaargangen moest helaas besloten worden de uitgave te staken. In augustus 1999 verscheen het laatste nummer (nummer 43).

Zowel Strandgut als Nautibel besteedden niet alleen aandacht aan de Duitse en Belgische scheepvaart, maar ook aan de internationale scheepvaart en scheepsbouw, evenals dat destijds in de TBS werd gedaan.

Zo is na bijna 35 jaar de BNRA nieuw leven ingeblazen. In die periode is veel veranderd, vooral op gebied van communicatie (email) en researchmogelijkheden via internet, digitale fotografie en druktechniek. Dat zijn ongekende mogelijkheden om het maritiem historisch onderzoek verder te verdiepen en te vervolmaken.

De BNRA is 55 jaar geleden opgericht in Brussel en wordt nu voortgezet in Amsterdam. De nieuwe BNRA-groep bestaat momenteel uit nog 14 leden, allen afkomstig uit Nederland, waarvan ruim eenderde maritiem auteur is.

De doelstellingen zijn vrijwel ongewijzigd gebleven: het researchen van gegevens van schepen, rederijen, werven enz. en het samenstellen van publicaties voor eigen gebruik. Nieuw is het houden van voordrachten over maritieme onderwerpen (met beamer), het maken van excursies en het houden van een societeit. Hiervoor is nu een toplocatie beschikbaar aan Muntplein 10 in het centrum van Amsterdam.

De BNRA-bijeenkomsten worden elke derde woensdag van de maand gehouden vanaf 13.00 uur (avondsessie vanaf 19.30 uur) in de bibliotheek/leeszaal van KCZ. Kosten € 3,- per keer.